#

plaquette_bij_oude_mannenzaal-2-350x180px.jpg

De Mannenzaal

De Mannenzaal in Amersfoort is een onderdeel van het St. Pieters- en Bloklandsgasthuis. Zowel de Mannenzaal en de bijbehorende kapel als het hoofdgebouw van 'Pieters en Blokland', zijn rijksmonument.

Het St. Pietersgasthuis is gebouwd om zieken te verzorgen en is gesticht aan het eind van de 14e eeuw -'Men sal daer innemen arme zieke lude die bedde vast ligghen'.
Het stadsbestuur was 'beheerder' van deze voorziening,
De kapel is omstreeks 1500 gebouwd, de Mannenzaal kwam later en is het enige nog oorspronkelijke gasthuis in Nederland met interieur en al - de bedstedes met de nissen voor de 'nachtspiegels', de po's. Eerst sliepen twee mannen, halfzittend - een normale slaaphouding! - in één bedstee. Na 1838 één man per bedstee.

Na de reformatie komen de meeste katholieke gebouwen in handen van de stadsbesturen. Deze regenten hielpen elkaar aan baantjes die door de stad werden betaald. Het gasthuis kreeg een bestuur van regenten, de bestuurders.
De zieken in de gasthuizen waren logischerwijs vaak ouderen. Langzaam veranderden gasthuizen dan ook in 'bejaardenzorg'.
Ook de Mannenzaal krijgt die functie. Armlastige mannen en 'kostkopers' (proveniers), die betaalden voor hun 'zorg', kregen er een slaapplaats en eten.

Provenier is een oud-Hollandse benaming voor 'iemand die van preuves leeft' waarbij preuves staat voor giften. Naast de inwoning en eenvoudige kost kregen de proveniers soms preuves in de zin van iets meer luxe goederen. Een provenier was meestal een man (de vrouwelijke vorm is "provenierster") voor vrouwen waren er hofjes.

Het vrouwendeel van het gasthuis is bij een grote (her)nieuwbouw en renovatie rond 1900 verdwenen.

#
#
#
#

mannenzaal-oorspronkelijk-350-260.jpeg

In 1804 fuseerde het St. Pietersgasthuis met het Blocklandsgasthuis, een particulier gasthuis van een welgestelde inwoner en zijn vrouw.

De laatste gastelingen (31) verlieten in 1907 de Mannenzaal. Het spel speelt zich daarom in 1907 af.
Een onzekere tijd; er was sprake van sociale reuring, een heel jonge koningin met een niet geheel onbesproken Duitse hertog als prins-gemaal, spanningen op de Balkan, grootmachten - drie neven, kleinzonen van koningin Victoria - tegenover elkaar, en een door nieuwe vindingen veranderende maatschappij.
De gastelingen zijn groot geworden in de jaren '40 en '50 van de 19e eeuw. Ongeschoold, vaak ongeletterd, sleten zij hun oude dag in een gezamenlijke ruimte, maar vooral op straat. Men werd geacht zichzelf te vermaken. Als je maar om 20.00 uur binnen was, want om 21.00 uur ging het licht uit.
De spelers spelen, alsof de tijd van 1907 heeft stilgestaan, de 'gastelingen', de binnenvader, binnenmoeder, ondermoeder. Deze waren door de regenten aangesteld om de dagelijkse klusjes te doen en toe te zien op het naleven van de regels. Ze lieten niet met zich spotten en hielden de huisregels - het Reglement van Orde - streng in de gaten.

Voor meer details, zie Link1, Link 2